Bermula daripada pemerintahan Kerajaan Sagara, yang sebelum ini
merupakan kuasa Kerajaan Melayu purba yang dalam Prasasti Yupa disebut sebagai Pravatam
Sadiva Malaya. Pada abad pertama Masihi, wilayah ini diperintah oleh rajaraja
bergelar Tahani. Semasa pemerintahan Tahani hingga Tahani VI, muncul seorang
menantu bernama Kudungga, yang kemudiannya membina sebuah kerajaan berdaulat
bernama Kerajaan Sagara, dengan ibu kota atau Kutanegara yang dikenali sebagai Bakulapura,
iaitu kawasan yang kini dikenali sebagai Muara Kaman.
Kerajaan ini kemudiannya berada di bawah pengaruh dan kekuasaan VOC,
Hindia Belanda, England dan Jepun pada tahun 1635 Masihi, dan seterusnya berada
di bawah Republik Indonesia pada tahun 1945. Pada tahun 2001 Masihi, kerajaan
ini telah dihidupkan semula melalui penggubalan Undangundang Adat dan
Kebudayaan, lalu dinamakan KERAJAAN KUTAI MULAWARMAN, yang sehingga kini telah
mencatatkan 50 generasi raja.
Kerajaan Sagara merupakan kerajaan Hindu terawal di Nusantara dan
dianggap sebagai kerajaan tertua di Indonesia. Ia bermula sebagai sebuah
kerajaan wilayah bernama Sadiva Malaya yang diasaskan sekitar tahun 17 Masihi.
Pada abad ke4 Masihi (sekitar tahun 400 Masihi), Kerajaan Sagara
berkembang menjadi sebuah negara besar, dibuktikan dengan penemuan tujuh tiang
Prasasti Yupa di Muara Kaman, Kabupaten Kutai Kartanegara, Kalimantan Timur.
Kerajaan ini terletak di Muara Kaman, di bahagian hulu Sungai Mahakam.
Nama Kutai berasal daripada perkataan Quetaire yang bermaksud kawasan hutan
belantara yang luas, kerana wilayah kerajaan ini meliputi kawasan laut dan
daratan yang sangat luas.
Kutanegara atau Bakulapura membawa maksud pertemuan dua muara sungai,
yang merujuk kepada kawasan Muara Kaman.
Batu Yupa, Yoni, dan Lingga telah didirikan oleh golongan Brahmin, dan
kini dikenali sebagai Prasasti Yupa. Nama Yupa yang disebut dalam prasasti
membuktikan kewujudan pelantar diraja yang dibina pada abad ke4 Masihi.
Budaya dan ajaran agama ini dibawa ke Indonesia sekitar abad ke2 hingga
abad ke4 Masihi oleh para pedagang dari India dan Campa daripada Wangsa Warandewa.
Dalam kehidupan keturunan diraja, pelbagai tradisi dan upacara masih
dipelihara, termasuk budaya Belian Tanah, Belian Semega, Belian Tujuh Buka Walu,
bahasa Sawai, nyanyian Indeed, Dondang, Dandeng, salasilah Neroyong, serta Undangundang
Adat, yang diwariskan dari generasi ke generasi. Salasilah terkini direkodkan
pada tahun 1997, disempurnakan antara 1999 hingga 2011, dan didaftarkan secara
rasmi di Mahkamah Daerah Tenggarong.
Zaman kegemilangan Kerajaan Sagara bermula semasa pemerintahan Maharaja
Aswawarman, dan mencapai kemasyhuran besar pada zaman Maharaja Sri Mulawarman
pada abad ke4 Masihi. Sebelum itu, wilayah ini diperintah oleh Sri Kudungga dan
rajaraja Tahani sebagai pemerintah tempatan.
Semasa pemerintahan Maharaja Sri Mulawarman, wilayah kerajaan
berkembang pesat, rakyat hidup dalam keadaan aman, makmur dan sejahtera.
Namun, di bawah penjajahan VOC, keadaan politik Nusantara berubah
secara drastik, sehingga pada tahun 1635, VOC melancarkan peperangan untuk
menguasai wilayah kerajaan.
Selepas era penjajahan dan kemerdekaan Indonesia, kerajaan ini telah dihidupkan
semula oleh kerajaan sebagai usaha memelihara warisan adat dan kebudayaan.
Pada 3 hingga 9 September 2001, bertempat di Muara Kaman, telah
diadakan Upacara Adat Mulawarman (CERAU).
Upacara ini merupakan Istiadat Pertabalan Maharaja, iaitu
Maharaja Srinala Praditha Alpiansyah Rechza Fachlevie Wangsawarman
(Prof. M.S.P.A Iansyah Rechza F.W., Ph.D)
sebagai Maharaja Kutai Mulawarman, Pemegang Kedaulatan Tertinggi Undangundang
Adat, dengan gelaran:
Duli Yang Maha Mulia Maharaja Agung Kutai Mulawarman
Permaisuri baginda ialah
Duli Yang Maha Mulia Maharani Srinila Karmila Perwati Dewi
(Dr. M.S. Karmila, PD, Ph.D)
Putera Mahkota pula ialah
Maharaja Muda Nala Indra Fachrucha Dilaya,
yang telah diisytiharkan secara rasmi pada 27 Disember 2017.
BAHAGIAN 2
ASALUSUL, LEGITIMASI DAN GENESIS KERAJAAN KUTAI MULAWARMAN
Genesis Kerajaan Kutai
Mulawarman
Berikut ialah himpunan catatan, maklumat dan sumber yang telah diberi
kuasa secara rasmi pada 27 Mac 2011 oleh Maharaja Kutai Mulawarman, Perdana
Menteri dan Mangkubumi, sebagaimana dihuraikan dalam karya Menuju Kutai Raya
Semesta bertarikh 20 Oktober 2011, diterbitkan pada 3 Ogos 2011 oleh Setiausaha
Agung Persatuan Suku Kutai Indonesia dengan perkenan Maharaja Kutai Mulawarman.
Salasilah ini turut dimuatkan dalam Lampiran Penelusuran Sejarah
Keturunan Bermeterai dalam Kalpa Yogini Turangga bertarikh 3 September 2001,
serta dokumen Pemulihan Kehidupan, Adat dan Budaya Warisan Kerajaan Kutai
bertarikh 2 November 2010, yang telah didaftarkan secara sah di Mahkamah Daerah
Tenggarong pada 11 Jun 2012 dengan nombor pendaftaran rasmi, ditandatangani
oleh Pendaftar Mahkamah dan disahkan oleh Maharaja Kutai Mulawarman.
BAHAGIAN 3
HUBUNGAN DINASTI INDIA – NUSANTARA (WANGSA WARMAN / WANGSAWARMAN)
Kisah Wira Wangsa Warman
Menurut Kitab Gotasawala, salasilah Maharaja Sri Kudungga berpunca
daripada Dinasti Sunga di Magadha, India (185–73 SM). Dinasti ini menggantikan
Dinasti Maurya dengan ibu kota Pataliputra.
Selepas Dinasti Sunga tumbang kepada Dinasti Kusana, keturunan diraja
berhijrah ke Nusantara dan menetap di Bakulapura (Muara Kaman), lalu membentuk
Dinasti Warman / Warmandewa, yang kemudiannya memerintah wilayah Nusantara.
Salasilah ini mengaitkan Maharaja Kudungga dengan Maharaja Pushyamitra
Sunga, Agnimitra, sehingga kepada Devabhuti, yang keturunannya melahirkan Mitrongga,
Attwangga, dan seterusnya Kudungga Banabya, raja di Naladwipa (Kalimantan).
BAHAGIAN 4
SALASILAH MELAYU TAHANI & ADAT NEROYONG
Garis Tahani (Kerajaan Melayu
Purba)
Gelaran Tan merupakan gelaran kebesaran Melayu yang membawa maksud Tuan
dan digunakan bagi raja serta keturunannya.
Salasilah Tahani bermula daripada:
1. Tan Minak Samburakai (Tahani I)
2. Tan Mampi (Tahani II)
3. Tan Pihatu (Tahani III)
4. Tan Meretam (Tahani IV)
5. Tan Tembayat (Tahani V)
6. Tan Seredang (Tahani VI)
7. Puteri Puan Gamboh, berkahwin dengan Kudungga (Tahani VII)
Perkahwinan inilah yang menggabungkan darah Melayu Tahani dengan Wangsa
Warman IndiaNusantara, melahirkan Maharaja Sri Aswawarman.
BAHAGIAN 5
SENARAI PEMERINTAH KERAJAAN SEGARA (297–1635 M)
Kerajaan Segara diperintah oleh 27 Maharaja, bermula:
Sri Maharaja Aswawarman (Segara
I)
Sri Maharaja Mulawarman (Segara II)
Maharaja Dharma Setia (Segara
XXVII) – pemerintah terakhir sebelum penjajahan VOC.
BAHAGIAN 6
ERA PENJAGA PURUS & PEMULIHAN KERAJAAN (1635–KINI)
Selepas kejatuhan politik akibat penjajahan, pemerintahan diteruskan
melalui Penjawat Purus Adat, sehingga pada 2001, kerajaan dihidupkan semula
secara adat dan undangundang.
Pemerintah terkini:
Maharaja Srinala Praditha
Alpiansyah Rechza Fachlevie Wangsawarman (2001–kini)
Putera Mahkota: Maharaja Muda
Nala Indra Fachrucha Dilaya (2017)
BAHAGIAN 7
PENGESAHAN UNDANGUNDANG & PENGIKTIRAFAN ANTARABANGSA
Kerajaan Kutai Mulawarman telah:
Didaftarkan secara sah di Mahkamah
Daerah Tenggarong
Diiktiraf melalui Kementerian
UndangUndang & HAM Republik Indonesia
Direkodkan di Pertubuhan BangsaBangsa
Bersatu (UN DESA) sebagai entiti adat, budaya dan hak masyarakat pribumi
BAHAGIAN 8
TRIMURTI & SISTEM KEAGAMAAN
Brahma
Dewa Pencipta, bermuka empat (Caturmukha), simbol Veda, Yuga dan Warna.
Vishnu
Pemelihara alam, lambang keseimbangan kosmos, simbol kekuasaan kerajaan
Segara melalui Kalung Uncal.
Shiva
Pelebur dan pemurni, disembah sebagai Batara Guru dalam tradisi
Nusantara.
BAHAGIAN 9
DEWA, BODHISATTVA & ARCA SUCI
Termasuk:
Agastya (Penyebar Saiwa)
Ganesha (Ilmu dan Kebijaksanaan)
Durga (Mahisasuramardini)
Kartikeya
Nandi, Nandiswara, Mahakala
Jambhala
Tara
Wajrapani
Lingga dan Yoni
BAHAGIAN 10
SIMBOL ADAT, PERIPIH & UPACARA
Peripih: Tenaga kosmos ditanam
dalam asas binaan suci
Tali Juwita: Simbol hubungan
Maharaja dengan leluhur dan alam
Upakara Yadnya & CERAU:
Istiadat pertabalan dan pemulihan kedaulatan adat
BAHAGIAN 11
PETANDA ALAM & KEARIFAN TEMPATAN MUARA KAMAN
Petanda alam seperti:
Arah awan
Pergerakan lumbalumba
Air Mahakam
Cacing pantai (kereme)
Digunakan sebagai panduan pemerintahan dan pertanian.
PENUTUP RASMI
Kerajaan Kutai Mulawarman ialah institusi adat, sejarah dan peradaban
tertua di Nusantara, berakar dari India, Melayu dan tempatan, disahkan oleh
undangundang negara dan antarabangsa, serta berfungsi sebagai pemelihara
warisan adat, kosmologi dan kedaulatan budaya hingga ke hari ini.